Bugün: 21 Ekim 2018 Pazar
Favorilerime Ekle | Künye | Reklam
Ana Sayfa | Yazarlar
Print Al
Adalet mi, Kişisel Çıkar mı, Hangisi Daha Önemli?



Sizi bir deneye davet ettiklerini düşünün. Deneyin kurgusu çok yalın: Siz ve tanımadığınız bir kişi iki ayrı odaya alınıyorsunuz, kura çekilerek ikinizden birine 1.000 TL veriliyor. Parayı alan kişi –siz ya da diğeri- parayı arzu ettiği oranda bölüştürüyor. Eğer diğeri bu bölüşümü kabul ederse herkes hakkına düşeni alıyor ve deney bitiyor; ama kabul etmezse kimse para alamıyor.



Diyelim ki siz “bölüştüren” oldunuz, kendinize yarıdan fazlasını alırsanız karşınızdaki kabul eder mi? Mesela kendinize 700 lira alsanız diğer kişi 300 lirayı kabul eder mi? Ya da siz “bölüştüren” değil “onaylayan” konumunda olsaydınız hangi oranı “hakkaniyetli” bulurdunuz? Diğer kişi kendine 900 lira alıp size 100 lira önerse siz “100 lira hiç yoktan iyidir.” diye düşünüp parayı almayı mı tercih edersiniz yoksa paylaşımı kabul etmeyip bölüştüren kişiyi de 900 lira almaktan mahrum mu edersiniz?

“Ültimatom Oyunu” (Ultimatum Game) denen bu deney bugüne kadar çok farklı ülkede binlerce kişiye uygulandı. Kültürel farklılıklara rağmen hemen her seferinde bu deneyde paylaşım yüzde ellinin uzağında olduğu zaman insanlar bölüşümü reddettiler. Kendilerine düşen parayı almak yerine paylaşımı adil yapmayan kişiyi “cezalandırmayı” tercih ettiler.

Sanılanın aksine insan sadece kendi çıkarını düşünen bir varlık değildir; sahip olduğu adalet gibi güçlü bir “değer” bazı durumlarda kendi kişisel çıkarını bile göz ardı etmesine neden olur.

Harvard Üniversitesi hukuk profesörlerinden Yochai Benkler, adaleti sağlamanın üç boyutu olduğunu söyler:

Niyetin adil olması (bir kasıt olup olmadığı)
Sürecin adil olması (sonuca giden yol ve yöntemlerin ne derece adil olduğu) ve
Sonuçların adil olması (diğerlerine kıyasla ne elde ettiğimiz)
Çoğumuz insanların kişisel gayretiyle ya da şanslarıyla elde ettikleri kazançlarını adaletsiz bulmayız ama birilerinin “durumdan çıkar sağlamasını” hepimiz “haksızlık” olarak değerlendiririz.

Kimsenin sebep olmadığı “haksız sonuçları” –kendi başımıza bile gelse- daha kolay kabullenirken sonuca etki eden yol ve yöntemlerin kasıtlı olarak kurgulandığını düşündüğümüz durumlarda adalet duygumuz rencide olur.

Dolayısıyla hepimiz için “niyetin” ve “sürecin” adil olması, “sonucun” adil olmasından daha fazla önem taşır. Bazen elde ettiklerimizi hiç beğenmesek de sürecin adil işlediğine inanmamız halinde, sonucu “hakkım buymuş” diye kabul ederiz.

Adalet, bütün ilişkilerimizde bize rehberlik eden bir değerdir. Şirketlerde ve kişisel ilişkilerimizde bir sorun varsa orada mutlaka adalet zedeleniyor demektir. Eğer daha huzurlu, daha verimli, daha uygar ilişkiler arzu ediyorsak hepimiz her ilişkimizde adalet duygusunu yüceltmeliyiz.

Not: Bu konuyu 10 Nisan 2012’de Paradan Daha Önemli Ne Var? başlığıyla daha ayrıntılı olarak yazdım.


Temel Aksoy ile iletişim kurmak için e-mail adresi: temelaksoy@temelaksoy.com
Yazarın Diğer Yazıları
Markalar İnsanların Hayatlarında Önemli Bir Yer Tu
Efsaneler ve Gerçekler Pazarlama Nasıl Yapılır?
Elektronik Postayla Şirket Yönetilmez
Tahmin Etmek Zordur, Özellikle Geleceği
SWOT Analizi, Bir Strateji Efsanesidir
Okuldan Yönetici Çıkar mı?
Kurumsal Sosyal Sorumluluk
Müşteri Memnuniyetini Tek Soruyla Ölçmek Mümkün Mü
Hangi Reklam Yöntemi Daha Doğrudur?
Markaları Büyüten Sadık Kullanıcıları Değil, Kulla
İktibas Yazarlar

İnsan Kaynakları
Şirket Kültürü
Kişisel Gelişim
Liderlik
İş Yönetimi
En Çok Okunanlar
En Çok Yorumlananlar
Künye | Bize Ulaşın | Gizlilik İlkeleri
Copyright ©2012 yonetimhaber.com | | info@yonetimhaber.com
Siteden yararlanırken gizlilik ilkelerini okumanızı tavsiye ederiz © 2011-2012, Tüm Hakları Saklıdır.